له نړیوالو څخه د افغانستان د مرستې غوښتنه؛ د طبیعي پېښو نویو څپو سره د مبارزې لپاره غږ
سلمااحمدزی- افغانستان د نویو طبیعي پدیدو په مهارولو کې له نړیوالې ټولنې څخه جدي مرستې غواړي. د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ملي ادارې رییس وايي، چې افغانستان اوس مهال د "ایلینو" په نوم د طبیعي پېښو له یوې نوې پدیدې سره مخ دی او له نړیوالو غواړي چې د دې پدیدې د مهارولو لپاره لاسنیوی وکړي.
د طبیعي پېښو ملي ادارې رییس: د ایلینو نوې پدیده په درې ولایتونو کې لیدل شوې.
ملا نورالدین ترابي، د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ملي ادارې رییس، وویل چې د “ایلینو” په نوم نوې طبیعي پدیده د نورستان، کاپیسا او پنجشیر ولایتونو کې لیدل شوې ده.
نوموړي زیاته کړه: «تر هرڅه وړاندې د داسې پېښو سره د چمتووالي لپاره وقایه مهمه ده، او باید نړیواله ټولنه په دې برخه کې له افغانستان سره همکاري وکړي.»
کارپوهان: افغانستان په شنه صندوق کې ونډه لري او باید خپل حق ترلاسه کړي.
د چاپېریال ساتنې برخې کارپوه، سید محمد سلیمانخېل، ویژه روز ته وویل: «د طبیعي پېښو ډېرېدل په افغانستان کې د دې معنی لري چې دا طبیعي نه دي، بلکې اقلیمي پېښې دي چې ورځ تر بلې په زیاتېدو دي.
له خواشینۍ سره چې افغانستان خلک ځاني او مالي تاوانونه ورکوي.
په داسې حال کې چې افغانستان د اقلیمي پېښو په رامنځته کېدو کې هېڅ ونډه نلري او یو ځپل شوی هېواد دی.»
نوموړي زیاته کړه: «نړیواله ټولنه دې له افغانستان سره سیاسي چلند ونه کړي او مالي زیرمې دې له موږ سره مرسته وکړي، ترڅو افغانستان وکولای شي د اقلیمي پېښو په وړاندې مبارزه وکړي.
دا به په نړیواله کچه د اقلیمي عدالت تامین او په افغانستان کې د خلکو د زیانمنېدونکي حالت څخه د راویستلو لامل شي.
که دا کار ونه شي، افغانستان به له بشري ناورین سره مخ شي.»
همت شیرزي، بل کارپوه د چاپېریال ساتنې برخې، وویل: «د طبیعي پېښو د کمښت لپاره دوه برخې شته: ساختماني برخه او غیر ساختماني برخه.
د ساختماني برخې له مخې باید استنادي دیوالونه ووهل شي، ونې وکرل شي، د غر خویدنې میلان کم شي، او د وچکالۍ لپاره چک ډیمونه او بندونه جوړ شي.»
نوموړي زیاته کړه: «افغانستان د شین صندوق غړیتوب لري.
هغه هېوادونه چې زیان لیدلی، له دغه صندوق څخه برخمن کېږي. متخصصین باید خپلې ستونزې له نړیوالو سره شریکې کړي. خو متاسفانه نړیوال له افغانستان سره په سیاسي نظر ګوري او د COP30 په غونډه کې یې د افغانستان ګډون نه مني.»
شیرزي زیاته کړه: «افغانستان پرته له نړیوالو مرستو نه شي کولی چې طبیعي پېښې مدیریت کړي، ځکه افغانستان په فزیکي توګه نشي کولی ټول طبیعي پېښې مهار کړي.
عامه پوهاوی کم دی، هغو سیمو کې کورونه جوړېږي چې سیلابونه راځي، بزګران په قدیمي سیستم اوبه لګوي، او د مالدارۍ په برخه کې که یو ناروغي راشي، نو نشو کولی چې مخنیوی یې وکړو.
موږ د دې ټولو لپاره نړیوالو مرستو ته اړتیا لرو او حق لرو چې له نړیوالو صندوقونو څخه یې ترلاسه کړو.»
دا په داسې حال کې ده، چې په نورستان او ځينو نورو ولایتونو کې د سیلابونو، سختو بارانونو او طوفانونو له امله ګڼ شمېر مالي او ځاني زیانونه اوښتي دي.
د راپورونو له مخې، په دې وروستیو کې د طبیعي پېښو شدت او پرله پسې والی د خلکو اندېښنه لا زیاته کړې او د هغوی له نړیوالې ټولنې څخه د جدي مرستو غوښتنه کړې ده.
پای
