فاتحه خوانی و هزینه های گزاف؛ چالشی جدی برای شهروندان
ستاره لنگری- برگزاری مراسم فاتحه با هزینه های سنگین به یکی از نگرانی های اقتصادی خانواده ها در کشور تبدیل شده است. شماری از شهروندان میگویند: که فشارهای اجتماعی برای برگزاری مراسم پرهزینه، خانواده های داغدار را با مشکلات مالی روبه رو میکند، در حالی که آگاهان بر ساده سازی این مراسم و جلوگیری از مصارف غیرضروری تأکید دارند.
عبدالحمید حمیدی، باشندۀ ولایت پنجشیر، به ویژه روز گفت: «در مراسم تشییع جنازۀ افرادی که وضعیت اقتصادی خوبی ندارند، افراد بسیار کمی شرکت میکنند، اما اگر متوفی پولدار باشد، تعداد زیادی در تشییع جنازۀ او حضور می یابند.
تا سه روز هزینه های گزاف بر دوش خانواده است.
در مراسم فاتحه خوانی یک رسم ناپسند وجود دارد که به قاریان پول می دهند و باید از آن جلوگیری شود. بهتر است با متوفی دعا و همدردی شود و رسم سه روزه از بین برود.»
محمد اسحاق وکیلی، آگاه امور اجتماعی، به ویژه روز گفت: «مراسم فاتحه در اصل برای این است که در روزهای سخت پس از دست دادن عزیزی، کنار خانواده داغ دیده باشیم.
حضور در این مراسم و دلداری دادن به بازماندگان، بار غصه شان را سبک می کند و به آن ها آرامش می دهد که در این مصیبت تنها نیستند. این همدلی، یکی از زیباترین رسم های جامعۀ ماست.»
او افزود: «اما متأسفانه این روزها، این رسم گرفتار تجمل گرایی و چشم وهم چشمی شده است.
برگزاری فاتحه در تالارهای مجلل و سفره های رنگین و پرهزینه، هدف اصلی مراسم را از بین برده است.
صاحب عزا به جای فرصتی برای عزاداری و آرامش، باید نگران هزینه های کمرشکن و حرف مردم باشد.
وقتی تسلیت گفتن جای خود را به فخرفروشی و خرج های بیهوده می دهد، این مراسم به جای کم کردن غم، بار سنگین دیگری بر دوش خانواده می گذارد.»
ایرج فقیری، آگاه امور اقتصادی، به ویژه روز گفت: «برگزاری مراسم فاتحه یکی از سنت های رایج در جامعۀ افغانستان است که هدف اصلی آن ابراز همدردی و حمایت معنوی از خانواده داغدار است.
با این حال، هزینه های سنگین می تواند فشار اقتصادی قابل توجهی بر خانواده وارد کند.
در بسیاری موارد، خانواده ها برای پذیرایی از مهمانان، تهیه غذا، اجاره امکانات و سایر هزینه ها، مبالغ زیادی مصرف می کنند و گاهی مجبور به قرض گرفتن یا فروش دارایی های خود می شوند.
این وضعیت مشکلات مالی را افزایش داده و منابعی را که می توانست صرف نیازهای ضروری یا سرمایه گذاری شود، کاهش می دهد.»
او تأکید کرد: «از دیدگاه اقتصادی، کاهش هزینه های غیرضروری این مراسم می تواند به حفظ منابع مالی، کاهش بدهی ها و بهبود معیشت خانواده ها کمک کند.»
نورالله حماد، یکی از عالمان دین، به ویژه روز گفت: «بعد از تدفین میت، تا سه روز تعزیت (عزاداری) جواز دارد.
مردم باید به خانۀ میت یا مسجد بروند و بدون خواندن قرآن، تسلیت بگویند.
اگر بستگان دور بعد از مدتی از سفر برگردند، تسلیت گفتن بعد از سه روز هم جایز است.»
او تأکید کرد: «در طول سه روز، همسایگان یا برخی مردم می توانند از پول کمک های خود برای خانوادۀ میت غذا تهیه کنند، اما قبل از تقسیم ارث، تهیۀ غذا از پول شخص میت به هیچ وجه جایز نیست.
سایر رسوماتی که مردم انجام می دهند، هیچ پایۀ شرعی ندارند و بدعت هایی هستند که به شریعت مربوط نمی شوند و همه اسراف و تبذیر است.»
نوراحمد جلالی، عالم دین، به ویژه روز گفت: «فاتحه از روز اول تا سوم در شریعت ثابت است، اما بسیاری از مردم در این ایام غذا تهیه می کنند که در شریعت نارواست.
رسم مردم این است که تا سه روز اول طعام می دهند، در حالی که کار درست این است که بستگان به خانوادۀ متوفی کمک کنند، نه اینکه سه روز در آنجا بمانند و غذا بخورند.
هزینه های هنگفت در مراسم فاتحه قطعاً حرام است.»
او تأکید کرد: «این کار در شریعت نارواست و در زمان صحابه چنین رسومی نبود. این اعمال خلاف قرآن و سنت است.»
سباوون عزیزی، روان شناس، به ویژه روز گفت: «وقتی عزیزی را از دست می دهیم، دوستان برای تسلیت می آیند که نقش مثبتی در پذیرش طبیعی بودن مرگ دارد.
تکرار دعاها برای متوفی باعث می شود که بازماندگان به این باور برسند که هر کس در زمان مقرر خود می میرد.
این مراسم ها به تدریج خاطرۀ تلخ را کمرنگ کرده و حمایت های عاطفی دوستان و بستگان آرامش بخش است.»
او افزود: «افراد پس از فقدان عزیزان دچار اضطراب، استرس و افسردگی موقت می شوند که طبیعی است، اما اگر این حالت هفته ها و ماه ها طول بکشد، به افسردگی مزمن تبدیل میشود.»
محمداسحاق سعدی، مدیر اجرایی مطبوعات ادارۀ امور، به ویژه روز گفت: «در این زمینه کارهای زیادی انجام شده است.
همکاران ما به بیش از ۱۵ ولایت سفر کرده و با بزرگان و علما جلساتی برگزار کرده اند.
فرمان شمارۀ ۱۷ توزیع شده و برای آگاهی دهی عمومی، استیکرهایی در پشت موترها نصب و دیوارنویسی در ولایات انجام شده است.
همچنین از طرف وزارت حج و اوقاف به مبلغان مساجد هدایت داده شده که دربارۀ رسوم ناپسند در مراسم فاتحه صحبت کنند.»
کارشناسان بر ساده سازی مراسم فاتحه، جلوگیری از هزینه های گزاف و غیرضروری که خلاف شرع هستند و فشارهای اجتماعی و مشکلات مالی ایجاد می کنند، تأکید دارند.
آن ها معتقدند که بازگشت به هدف اصلی این مراسم یعنی همدردی و تسلیت، میتواند از بار روانی و اقتصادی خانواده های داغدار بکاهد.
پایان
