افزایش سیلاب و زلزله در افغانستان؛ علل، پیامدها و راهکارها
النازکریمی- سیلاب و زلزله به عنوان دو پدیده طبیعی، در سال های اخیر خسارات جانی و مالی گستردهای در بسیاری از کشورها از جمله افغانستان بر جای گذاشته اند. افزایش شدت سیلاب ها و پیامدهای سنگین زلزله ها، نگرانی های جدی را در سطح ملی به وجود آورده است.
همت شیرزی، آگاه محیط زیست، در گفتوگو با ویژه روز اظهار داشت که افزایش حوادث طبیعی مانند خشکسالی، سیلاب و تغییرات آب وهوایی در افغانستان بیشتر با تغییرات اقلیمی و فعالیت های انسانی ارتباط دارد.
وی افزود: «افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی، کوهستانی بودن و وابستگی شدید منابع آبی به برف و باران، در برابر تغییرات اقلیمی آسیب پذیر است.»
به گفته وی، تغییرات اقلیمی الگوی بارندگی ها را تغییر داده و خشکسالی های شدید ایجاد کرده است.
افزایش گرما باعث تبخیر بیشتر آب دریاها شده و در نتیجه، بارندگی ها در مدت کوتاه با شدت زیاد رخ می دهد.
همچنین، نبود پوشش گیاهی کافی، کاهش جنگلات و کمبود ذخیره گاه های آب، باعث جاری شدن حجم زیادی از آب باران و ایجاد سیلاب های شدید می شود.
در مورد زلزله، شیرزی تأکید کرد که این پدیده ارتباط مستقیم با تغییرات اقلیمی ندارد؛ بلکه افغانستان به دلیل موقعیت زمین شناسی خود در منطقه زلزله خیز قرار گرفته و میان دو صفحه بزرگ زمین شناسی (صفحه عربی و صفحه اوراسیا) واقع شده است.
داوود شیرزادی، آگاه محیط زیست، گفت: «افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی، کوهستانی بودن، تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و توسعه نامتوازن، از آسیب پذیرترین کشورهای جهان در برابر حوادث طبیعی به شمار می رود.»
وی مهم ترین چالش ها را به شرح زیر برشمرد:
· نبود سیستم مؤثر هشدار زودهنگام
· کمبود ایستگاه های هواشناسی
· ضعف زیرساخت ها (ساختمان های غیرمقاوم، پل ها و سرک های آسیب پذیر)
· نبود سیستم مناسب کانالیزاسیون در شهرها
· کمبود تجهیزات امداد و نجات
· محدود بودن مراکز واکنش اضطراری
· کمبود آگاهی عمومی و منابع مالی
· تخریب محیط زیست (جنگل زدایی، ساخت وساز در بستر رودخانه ها، فرسایش خاک).
تاج محمد همت، معاون سخنگوی اداره ملی مبارزه با حوادث، اعلام کرد که از ششم حمل سال ۱۴۰۵ خورشیدی تاکنون، در پی بارندگی های شدید، سیلاب ها و لغزش کوه در نقاط مختلف کشور:
نوع خسارت تعداد
جان باختگان ۳۵۱ تن
زخمی ها ۴۳۶ تن
خانه های کامل تخریب شده ۲٬۳۲۱
خانه های قسمی تخریب شده ۸٬۰۳۶
دکان های کامل تخریب شده ۴۶۱
دکان های قسمی تخریب شده ۳۶۰
حلقه چاه آب ۴۱۹
کیلومتر سرک ۶۴۴
شبکه آب و برق ۳۶۵
پل و پلچک ۶۶۰
حیوانات تلف شده ۲٬۸۶۶
اصله درخت ۱۴۴٬۶۲۵
سولر ۲٬۴۷۵
وسایط نقلیه ۸۲
محب الله بهار، سخنگوی اداره محیط زیست، گفت: «اداره محیط زیست برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و کاهش خطرات حوادث طبیعی، برنامه هایی مانند حفاظت و احیای جنگلات، توسعه انرژی های پاک، مدیریت منابع آب و خاک و افزایش همکاری با نهادهای مرتبط را روی دست دارد.»
وی از مردم خواست:
· از قطع درختان جلوگیری کنند
· مسیرهای آب را پاک نگه دارند
· در زمان هشدارها به مناطق امن انتقال یابند
· اصول ایمنی در ساخت وساز را رعایت کنند
· وسایل سنگین در خانه را محکم کنند
· آمادگی های اولیه را داشته باشند
آگاهان محیط زیست راهکارهای زیر را ضروری دانستند:
۱. توسعه شبکه های هواشناسی و لرزه نگاری
۲. ایجاد سیستم هشدار زودهنگام
۳. اجرای مقررات ساختمان های مقاوم در برابر زلزله
۴. آموزش همگانی در مکاتب، پوهنتون ها و رسانه ها
۵. تقویت اداره های مدیریت حوادث
۶. تهیه نقشه مناطق پرخطر
۷. حفاظت از جنگلات و احیای پوشش گیاهی
۸. ایجاد انبارهای اضطراری مواد امدادی
۹. گسترش همکاری با سازمان های بینالمللی
۱۰. برگزاری مانورهای آمادگی در برابر زلزله و سیلاب
سیلاب ها و زلزله ها پدیده هایی طبیعی هستند که اثرات آنها سال ها بر زندگی انسان و طبیعت باقی می ماند؛ اما آگاهی و آمادگی می تواند دیوار بلندی در برابر این پدیده ها باشد.
افغانستان بیش از هر زمان دیگر به حفاظت از محیط زیست، ساخت وسازهای مقاوم، آگاهی دهی مردم و مدیریت پیشگیرانه حوادث نیاز دارد.
جلوگیری از وقوع حادثه ممکن نیست، اما می توان از تبدیل شدن آن به یک فاجعه انسانی جلوگیری کرد.
افزایش خسارات سیلاب ها و حوادث طبیعی تنها به شدت پدیده ها مربوط نیست؛ بلکه تغییرات اقلیمی، تخریب محیط زیست، ضعف زیرساخت ها و کمبود آمادگی نیز در آن نقش دارد.
با حفاظت از منابع طبیعی، آگاهی دهی مردم و تقویت مدیریت حوادث، می توان از خسارات سیلاب ها و زلزله ها کاست.
پایان
