پرورش نسل جوان معاصر از طریق تحصیلات عالی؛ ادغام ارزش های اسلامی و بومی سازی آموزش برای توسعه پایدار و خوداتکایی در افغانستان
امید احمد احمدی- افغانستان امروز در یک مقطع حساس تاریخی قرار دارد. کشور ما از میراث غنی و سنت های فکری نیرومند برخوردار است، اما با تأسف با چالشهای عمیقی چون نابرابری اقتصادی، تحولات اجتماعی و دسترسی محدود به فرصت های آموزشی روبه رو است. در چنین شرایطی، پرسش اساسی تنها این نیست که چگونه جوانان خود را آموزش دهیم، بلکه این است که چه نوع آموزشی و با چه هدفی ارائه می کنیم.
احمد خالد حاتم، رئیس پوهنتون کاردان: امروز پیشنهاد میکنم که راه پیشرو در یک مدل تحصیلات عالی نهفته است که بر سه رکن اساسی استوار باشد:
1. توانمندسازی فکری از طریق آموزش باکیفیت
2. ریشهدار ساختن اخلاق از طریق ارزشهای اسلامی
3. ارتباط آموزش با واقعیتهای بومی و نیازهای جامعه
آموزش در معنای واقعی آن، صرفاً انباشت معلومات نیست، بلکه پرورش تفکر انتقادی، استدلال منطقی، اخلاق مداری و احساس مسئولیت اجتماعی است.
تحصیلات عالی باید به یک نیروی تحول آفرین مبدل شود که جوانان ما را از وابستگی به سوی خوداتکایی سوق دهد.
ما باید از خود بپرسیم: آیا دانشگاه های ما جویندگان کار تربیه می کنند یا ایجادکنندگان کار؟
آیا ما صرفاً حفظ مطالب را ترویج می کنیم یا نوآوری را در ذهن جوانان شعله ور می سازیم؟
آیا فارغان خود را برای رقابت جهانی آماده می سازیم یا آنان را از واقعیت های جهانی و محلی دور نگه می داریم؟
توانمندسازی جوانان مستلزم این است که آنان به موارد زیر مجهز شوند: مهارت های عملی در بخشهای حقوق، سیاست، زراعت، تکنالوژی، انجنیری و علوم صحی.
توانایی های تحقیقاتی برای حل مشکلات واقعی جامعه.
طرز تفکر کارآفرینانه برای تقویت اقتصاد محلی.
در کشوری که بیش از نیمی از جمعیت آن زیر ۲۵ سال سن دارند، اهمیت این موضوع بسیار حیاتی است.
اگر در رشد آنان سرمایه گذاری نکنیم، خطر تداوم فقر و بی ثباتی وجود دارد؛ اما اگر موفق شویم، میتوانیم افغانستان را به سوی خودکفایی سوق دهیم.
به عنوان یک استاد مطالعات اسلامی، باور دارم که هیچ تضادی میان اصول اسلامی و آموزش مدرن وجود ندارد؛ بلکه اسلام همواره محرک دانش، تحقیق و پیشرفت علمی بوده است.
نخستین وحی «اقرأ» (بخوان) تنها یک دستور نیست، بلکه بنیان یک تحول فکری است.
ارزش های اسلامی چارچوب اخلاقی نیرومندی فراهم می سازد: عدل: اساس نظام های حقوقی و اجتماعی.
· امانت: بنیاد رهبری و حکومت داری.
· احسان: معیار برتری در عملکرد فردی و مسلکی.
· مصلحت: راهنمای سیاست گذاری و رفاه عامه.
ادغام این ارزشها در تحصیلات عالی به این معناست که:
· اخلاق در تمام رشته ها گنجانیده شود.
· حقوق به عنوان ابزار تحقق عدالت تدریس گردد.
· تحقیقات در راستای منافع جامعه و مسئولیت اخلاقی جهت دهی شود.
فارغان ما باید نه تنها متخصص، بلکه رهبران اخلاقی باشند افرادی که موفقیت را تنها در ثروت نمی بینند، بلکه در خدمت به جامعه می دانند.
یکی از چالش های اساسی تحصیلات عالی در افغانستان، فاصله میان آموزش دانشگاهی و واقعیت های جامعه است.
بسیاری اوقات:
· نصاب ها وارداتی است.
· نظریات انتزاعی است.
· تحقیقات از نیازهای واقعی مردم فاصله دارد.
این وضعیت باعث میشود فارغان، با وجود داشتن تحصیلات، نتوانند مشکلات جامعه خود را حل کنند. بنابراین، ما نیازمند: آموزش و تحقیق میان رشتهای، و پیوند نظریه با عمل.
چالشهای افغانستان نیازمند همکاری میان رشته ها است:
· حقوق و اقتصاد برای ایجاد بازارهای عادلانه.
· مطالعات اسلامی و علوم اجتماعی برای تقویت حکومت داری اخلاقی.
· انجنیری و علوم محیط زیست برای حل مشکلات زیربنایی و اقلیمی.
برای مثال: کمبود آب نیازمند راه حل های حقوقی، تخنیکی و اجتماعی است.
اصلاح نظام عدلی نیازمند دیدگاه های حقوقی، اخلاقی و جامعه شناختی است.
تحقیقات چندرشتهای در افغانستان یک گزینه نیست بلکه یک ضرورت است.
هدف نهایی ما توسعه پایدار و خوداتکا است.
خوداتکایی یعنی تقویت ظرفیت های داخلی و کاهش وابستگی؛ پایداری یعنی تأمین نیازهای امروز بدون آسیب به نسل های آینده.
ما باید با واقع بینی به چالش ها بنگریم:
· کمبود منابع
· ضعف زیربناها
· فرار مغزها
· محدودیت دسترسی به آموزش
· ضعف نهادی
اما در دل هر چالش، فرصت نیز نهفته است. برای پیشرفت، باید:
· رهبری نهادها را تقویت کنیم
· در تحقیق و نوآوری سرمایه گذاری نماییم
· روابط علمی بینالمللی را گسترش دهیم
· همکاری میان سیاست گذاران، علما و جامعه را تقویت کنیم
همکاران و محصلان گرامی! آینده افغانستان در انزوا رقم نخواهد خورد. این آینده در صنف های درسی، مراکز تحقیقاتی، جامعه و در ذهن و قلب جوانان ما شکل میگیرد.
بیایید نظام آموزشی بسازیم که:
· عقل را توانمند سازد
· روح را پرورش دهد
· به جامعه خدمت کند
به یاد داشته باشیم: آموزش واقعی تنها دانش نیست بلکه هدف و رسالت است.
بیایید جوانان خود را به معماران فعال یک افغانستان عادل، پیشرفته و خودکفا تبدیل کنیم، نه تماشاگران منفعل تغییر.
پایان
