نقش خانواده ها در مدیریت استفاده کودکان و نوجوانان از فضای مجازی
صبیحه عظیمی- گسترش تلفن های هوشمند و دسترسی آسان به فضای مجازی، زندگی کودکان و نوجوانان را دگرگون ساخته است. در کنار فرصت هایی همچون دسترسی به اطلاعات و آموزش آنلاین، استفاده بی رویه از این فناوری پیامدهایی چون کاهش تمرکز، وابستگی شدید به شبکه های اجتماعی و تضعیف روابط واقعی را به همراه داشته است.
در چنین شرایطی، خانواده ها به عنوان نخستین و مهم ترین محیط تربیتی، نقشی کلیدی در آموزش، نظارت و مدیریت استفاده صحیح از فناوری ایفا می کنند.
قاهر کوهستانی (۳۳ ساله، پدر سه فرزند از کاپیسا) به ویژه روز گفت: «برای فرزندانم قوانین مشخصی تعیین کردهام و تلاش می کنم در زمان های معین از موبایل استفاده کنند تا به درس، استراحت و فعالیت های روزانه شان آسیب نرسد.
تلفن همراه هم فرصت است و هم تهدید؛ اگر با آگاهی و نظارت خانواده همراه شود، میتواند ابزاری برای آموزش و پیشرفت باشد.»
عزیز بارکزی (۴۵ ساله، پدر دو فرزند از کابل) نیز تأکید کرد:
«والدین باید خود سواد رسانهای داشته باشند و بدانند فرزندانشان چگونه و برای چه هدفی از فضای مجازی استفاده می کنند.
به جای محدودیت صرف، باید راه درست استفاده از فناوری را به کودکان و نوجوانان آموزش دهیم.»
بهاره رحیمی (۱۸ ساله، کابل) گفت: «روزانه حدود ۲۰ ساعت از موبایل استفاده می کنم؛ بیشتر برای ارتباط با دوستان و درس خواندن.
می دانم که استفادهام زیاد است و کاهش آن برایم سخت شده. گاهی با فشار روانی، سعی می کنم به جای موبایل کتاب بخوانم.»
رویا اصغری (۱۸ ساله، کابل) با مدیریت مناسب، تلفن همراه را مفید دانست و افزود: «روزانه حدود ۴ ساعت از موبایل برای کارهای درسی استفاده می کنم.
موبایل به من در دسترسی به منابع آموزشی کمک کرده، اما استفاده زیاد وقت را تلف و تمرکز را کاهش می دهد.
اگر زمان استفاده را کم کنم، مطالعه کتاب، رسامی و عکاسی را جایگزین می کنم.»
رحیمه نعیمی، استاد دانشگاه، اظهار داشت: «استفاده بیش از حد از موبایل باعث کاهش تمرکز، افت کیفیت یادگیری، کاهش تعاملات صنفی و وابستگی به فضای مجازی می شود؛ اما استفاده هدفمند و آموزشی می تواند به یادگیری کمک کند.
همکاری خانواده ها و نهادهای آموزشی برای آموزش سواد دیجیتال و ایجاد فرهنگ استفاده مسئولانه، ضروری است.»
داکتر شازیه احمدی، روان شناس، هشدار داد: «استفاده بی رویه از موبایل بر سلامت روان، کیفیت خواب، اعتماد به نفس و روابط اجتماعی کودکان تأثیر منفی می گذارد.
خانواده ها باید خود الگوی مناسبی باشند، زمان مشخصی برای استفاده تعیین کنند و زمینه فعالیت های سالم و ارتباطات واقعی را برای فرزندان فراهم سازند.»
در دنیای امروز، هدف حذف فناوری از زندگی کودکان نیست، بلکه خانواده ها باید آنان را برای استفاده آگاهانه، سالم و مسئولانه از فضای مجازی آماده کنند.
با آموزش سواد رسانهای، تعیین قوانین شفاف و ایجاد جایگزین های جذاب (مانند کتاب، ورزش و هنر)، میتوان این ابزار را از تهدید به فرصتی برای رشد و پیشرفت تبدیل کرد.
پایان
