استفاده از مواد شیمیایی در کشاورزی؛ افزایش کیفیت یا کاهش آن؟
الناز کریمی- استفاده از مواد شیمیایی در بخش کشاورزی افغانستان به یکی از روش های رایج برای افزایش تولید و مقابله با آفات و بیماری های گیاهی تبدیل شده است. دهقانان برای حفظ محصولات خود از انواع کودهای شیمیایی و حشره کش ها استفاده می کنند. اگرچه این مواد باعث افزایش بازدهی و کاهش خسارت های زراعتی می شوند، اما استفاده نادرست و بیشازحد از آن ها می تواند سلامت انسان و محیط زیست را با خطرات جدی مواجه سازد.
ساره، یکی از باشندگان کابل، در گفتوگو با ویژه روز گفت: «در اصل خودم کمتر میوه خریداری میکنم، اما زمانی که در خانه میوه می آورند، میوه هایی که در آن ها مواد شیمیایی استفاده شده باشد، مزه اصلی خود را ندارند و طعم شان تغییر کرده است.
به نظر من این گونه میوه ها نه تنها مفید نیستند، بلکه می توانند به بدن نیز آسیب برسانند.
برای این که میوه ها به صورت طبیعی به بازار عرضه شوند، می توان آن ها را پیش از رسیدن کامل جمع آوری کرد تا در مسیر انتقال به تدریج برسند و نیازی به مواد شیمیایی نباشد.»
داود، یکی دیگر از باشندگان شهر کابل، نیز اظهار داشت: «وقتی میوه یا دیگر محصولات کشاورزی را خریداری می کنم، ظاهر آن بسیار خوب است، اما مزه اش نسبت به گذشته تفاوت دارد.
میوه طبیعی از نظر طعم و بو بسیار مرغوب تر است.»
بابامیر، باغبان باغ گیلاس، به ویژه روز گفت: «هر سال خریداران گیلاس برای زودرس شدن میوه ها از نوعی مواد شیمیایی استفاده میکنند، اما این کار باعث کاهش کیفیت و آسیب به ظاهر میوه میشود.»
به گفته وی، باغ هایی که در آن ها از سموم و مواد شیمیایی استفاده نمی شود، میوه هایی با طعم بهتر، ظاهر مطلوب تر و سلامت بالاتر تولید می کنند.
همایون لودین، متخصص تغذیه، اثرات مثبت و منفی استفاده از مواد شیمیایی را چنین برشمرد:
اثرات مثبت:
۱. افزایش تولید محصولات کشاورزی و میوه جات
۲. مبارزه با آفات و بیماری ها
۳. افزایش مدت نگهداری محصولات
اثرات منفی:
۱. خطر مسمومیت و بیماری ها
۲. کاهش ارزش غذایی
۳. مشکلات بهداشتی در بلندمدت
او تأکید کرد که راه های استفاده ایمن از مواد شیمیایی شامل نظارت افراد متخصص، انتخاب ماده مناسب برای هر محصول، شست وشوی کامل میوه ها و سبزیجات پس از خرید، و انتقال جداگانه و صحیح مواد غذایی برای کاهش آلودگی است.
صفی الله جوهر، کارشناس زراعتی، به ویژه روز گفت: «استفاده از مواد شیمیایی در باغداری افغانستان بخشی از کشاورزی امروزی است و در افزایش تولید، کاهش خسارت آفات، بهبود کیفیت میوه و حمایت از درآمد باغداران نقش مهمی دارد.
اما استفاده بی رویه و غیرعلمی از این مواد می تواند به تخریب خاک و اکوسیستم، آلودگی آب، باقی ماندن سموم در میوه ها، ایجاد مقاومت در آفات و افزایش هزینه تولید منجر شود.»
او تصریح کرد که در چارچوب کشاورزی پایدار، هدف حذف کامل مواد شیمیایی نیست، بلکه استفاده آگاهانه، محدود و هدفمند از آنهاست.
وی توصیه کرد که مدیریت تلفیقی آفات (IPM) رعایت شود، از مواد استاندارد و کم خطر استفاده گردد، دوز و زمان مصرف دقیق باشد، دوره انتظار تا برداشت رعایت شود و باغداران آموزش کافی ببینند.
جوهر در پایان خاطرنشان کرد: «آینده کشاورزی در افغانستان به توازن میان افزایش تولید، حفظ سلامت مردم و حفاظت از منابع طبیعی وابسته است، نه به مصرف بیشتر مواد شیمیایی.»
انجنیر فیضالرحمن ابراهیمی، کارشناس دیگر زراعتی، نیز گفت: «در افغانستان، استفاده از مواد شیمیایی نسبت به کشورهای منطقه هنوز در سطح متوسطی قرار دارد.
کود شیمیایی یوریا برای رشد سبزینگی درختان، کود سیاه برای توسعه ریشه و گلدهی، و سولفات و پتاسیم برای بهبود کیفیت رنگ و شیرینی میوه استفاده میشوند.
مواد شیمیایی در باغداری ابزاری مهم هستند، اما موفقیت پایدار زمانی حاصل میشود که مصرف آنها بر اساس نیاز واقعی، آزمایش خاک و توصیه متخصصان صورت گیرد.»
شیرمحمد ستانکزی، سخنگوی وزارت زراعت، آبیاری و مالداری امارت اسلامی افغانستان، در مصاحبه با ویژه روز گفت: «وزارت زراعت به صورت مستمر از طریق برنامه های آموزشی، رسانه ها و کارمندان ترویج زراعتی به باغداران و تاجران میوه در مورد استفاده درست از سموم و سایر مواد در طول کشت و پس از برداشت آگاهی دهی می کند.»
وی افزود که این وزارتخانه همواره توصیه می کند استفاده نادرست از برخی مواد می تواند بر کیفیت طعم و سلامت میوه تأثیر منفی بگذارد، از این رو رعایت معیارهای فنی و بهداشتی ضروری است.
مواد شیمیایی در باغداری می توانند نقش مهمی در افزایش تولید، حفاظت از محصولات و کاهش خسارت آفات داشته باشند، اما استفاده نادرست و غیراستاندارد از آنها ممکن است کیفیت طعم و سلامت میوه ها را تحت تأثیر قرار دهد.
کارشناسان زراعتی و متخصصان تغذیه بر ضرورت مصرف مسئولانه این مواد تأکید دارند و رعایت معیارهای فنی و بهداشتی می تواند به تولید میوه های سالم تر و حفظ سلامت مصرف کنندگان کمک کند.
پایان
