تحولات احتمالی در ایران و پیامدهای آن بر افغانستان
شازیه کلانترزاده- در هفته های اخیر، جمهوری اسلامی ایران شاهد موجی از اعتراضات مردمی در واکنش به تورم اقتصادی و نارضایتی های گسترده اجتماعی بوده است. این تحولات در کشوری که هم مرز با افغانستان است و نقش مهمی در معادلات منطقهای دارد، میتواند پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم بر افغانستان داشته باشد.
روزنامه «ویژه روز» در گفتوگو با شماری از کارشناسان سیاسی، اقتصادی، روابط بینالملل و امور مهاجرت، به بررسی ابعاد مختلف این تحولات و تأثیرات احتمالی آن بر افغانستان پرداخته است.
معین گل سمکنی، کارشناس سیاسی، در این باره می گوید: «در صورت وقوع تحولات سیاسی در ایران، روابط دوجانبه با افغانستان به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. افغانستان باید ضمن حفظ بی طرفی، آمادگی لازم را برای مواجهه با این تحولات داشته باشد.»
متین ناصری، دیگر آگاه سیاسی، نیز تأکید میکند:
«تغییر در رهبری یا سیاست های داخلی ایران میتواند بر روابط اقتصادی، فرهنگی و دیپلماتیک دو کشور اثرگذار باشد.
همچنین، بحران های داخلی در ایران ممکن است موج جدیدی از مهاجرت به افغانستان را به دنبال داشته باشد.»
او پیشنهاد میکند که دولت افغانستان باید اقدامات زیر را در دستور کار قرار دهد:
– تقویت روابط با سایر کشورهای همسایه
– تنظیم و مدیریت سیاست های مرزی
– آمادگی برای حمایت از مهاجرین ایرانی
– تقویت اقتصاد داخلی برای کاهش وابستگی به ایران
برنا صالحی، کارشناس روابط بینالملل، معتقد است که نوع و جهت گیری تحولات در تهران، نحوه همکاری میان دو کشور را تعیین خواهد کرد.
«با وجود هرگونه تغییر، ایران و افغانستان به دلیل منافع مشترک در حوزه هایی چون اقتصاد، مرزها و مهاجرت، ناگزیر به همکاری هستند. اما شکل این همکاری می تواند دستخوش تغییر شود.»
ایران در سال های اخیر، به ویژه در شرایط تنش با پاکستان، به عنوان مسیر جایگزین تجاری برای افغانستان مطرح بوده است. اما تحولات اخیر میتواند این مسیر را نیز با چالش مواجه سازد.
رحیم الله مرجان، کارشناس اقتصادی، هشدار میدهد:
«در صورت تداوم ناآرامی ها در ایران، اقتصاد افغانستان آسیب خواهد دید.
با توجه به مسدود بودن مسیرهای تجاری با پاکستان، ایران تنها گزینه باقی مانده برای واردات بسیاری از کالاهاست.
هرگونه اختلال در این مسیر، هم به اقتصاد افغانستان و هم به اقتصاد ایران لطمه وارد میکند. دولت باید برنامه هایی برای حفظ ثبات اقتصادی در چنین شرایطی تدوین کند.»
ایران بهدلیل اشتراکات فرهنگی، زبانی و جغرافیایی، همواره یکی از مقاصد اصلی مهاجران افغان بوده است. اما اکنون، هزاران مهاجر افغان در سایه اعتراضات مردمی و فضای ناآرام ایران، با تهدیدهای جدیدی مواجه اند.
عبدالرازق عدیل، آگاه امور مهاجرت، در اینباره میگوید:
«تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در ایران، تأثیرات منفی مستقیمی بر وضعیت مهاجرین افغان دارد.در چنین شرایطی، بهبود وضعیت آنان واقع بینانه نیست.
احتمال بازگشت اجباری و شتاب زده مهاجرین به افغانستان افزایش یافته و برخی ممکن است مسیرهای پرخطر مهاجرت ثانویه را در پیش گیرند.»
اعتراضات مردمی در ایران که اکنون وارد چهارمین هفته خود شده، نه تنها آینده سیاسی این کشور را در هالهای از ابهام قرار داده، بلکه پیامدهای آن می تواند دامنهای فراتر از مرزهای ایران داشته باشد.
افغانستان، به عنوان همسایه شرقی ایران، باید با درایت، آمادگی و سیاست گذاری هوشمندانه، خود را برای مواجهه با سناریوهای مختلف آماده سازد.
پایان
