مقایسه آمار مرگ و میر مادران در افغانستان (ارقام اوچا و وزارت صحت عامه)
شازیه کلانترزاده- آمار مرگ و میر مادران در حین و پس از زایمان یکی از شاخص های کلیدی توسعه بهداشت در هر کشوری است. در افغانستان، اختلاف قابل توجهی میان آمار ارائه شده از سوی دفتر هماهنگ کننده کمک های بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) و وزارت صحت عامه امارت اسلامی وجود دارد.
این گزارش به بررسی دقیق این دو آمار و علل احتمالی اختلاف آنها می پردازد.
بخش اول: آمار اوچا (سازمان ملل متحد):
مرگ ۶۰۰ مادر از هر ۱۰۰ هزار تولد زنده.
اوچا اعلام کرده که افغانستان یکی از بالاترین میزان های مرگ و میر مادران در جهان را دارد.
این آمار در گزارش های اوچا منتشر شده و مبتنی بر برآوردهای بینالمللی است (هرچند روش دقیق جمع آوری اطلاعات در متن ذکر نشده).
بخش دوم: موضع وزارت صحت عامه امارت اسلامی:
سخنگوی این وزارت، شرافت زمان، به صراحت آمار اوچا را رد کرده و نکات زیر را مطرح نموده است:
1. رد برآوردهای بینالمللی: ارقام اوچا را «تخمینی» و «در تضاد با آمارهای داخلی» خوانده و تأکید کرده که ادارات بینالمللی هنگام انتشار آمار باید با وزارت صحت عامه هماهنگ کرده و از ارقام واقعی استفاده کنند.
2. آمار داخلی سال گذشته: وزارت صحت عامه ثبت کرده که در سال گذشته حدود ۲۰۰ مادر جان خود را از دست داده اند (بدون ذکر مخرج کسر یا تعداد کل تولدها، بنابراین قابل مقایسه مستقیم با آمار اوچا نیست).
3. روند کاهشی: به گفته ایشان، این رقم نسبت به سال های قبل کاهش یافته است.
4. دستاوردها از زمان روی کار آمدن امارت اسلامی: ایجاد ۴۰۰ مرکز صحی در مناطقی که قبلاً خدمات صحی برای مادر و کودک وجود نداشته است.
بخش سوم: تحلیل کارشناسی (نقل از یک متخصص زنان و زایمان)
سونیتا بهرام، متخصص نسایی و ولادی، علل افزایش مرگ و میر مادران و نوزادان در افغانستان را به شرح زیر برشمرده است:
· نبود داکتران زن کافی (به ویژه در مناطق دورافتاده).
· نبود آزمایش های غربالگری (اگزیت) برای تشخیص زودهنگام مشکلات بارداری.
· نبود آگاهی عمومی در مورد رژیم غذایی مناسب، مراجعه به موقع به داکتر و تأثیر وضعیت اقتصادی خانواده.
· نیاز به برنامه های منظم آگاهی دهی در مناطق دوردست.
بخش چهارم: شواهد میدانی (مصاحبه های پیشین باشندگان)
بر اساس گفتوگوهای قبلی روزنامه ویژه روز با باشندگان مناطق دورافتاده کشور، مردم از دشواری های شدید دسترسی زنان باردار به خدمات صحی ابراز نگرانی کرده اند.
بخش پنجم: نظر کارشناسان صحی (در مورد علل کلی مرگ و میر کودکان)
به باور کارشناسان صحی (به نقل از متن)، عواملی مانند:
· عدم رعایت بهداشت،
· نبود فرد مسلکی و آموزش دیده،
· استفاده از روش های سنتی زایمان،
· و عدم توجه کافی به سلامت مادران،
از عوامل افزایش مرگ و میر کودکان (و به طور تلویحی مادران) محسوب میشوند.
جدول تطبیقی خلاصه گزارش
معیار آمار/ادعای اوچا (سازمان ملل) – آمار/ادعای وزارت صحت عامه افغانستان
مرگ مادران در هر ۱۰۰ هزار تولد ۶۰۰ نفر ذکر نشده (تنها ۲۰۰ مرگ کل در سال گذشته بدون مخرج).
وضعیت کلی افغانستان جزو بالاترین آمارها در جهان رد آمار اوچا به عنوان «تخمینی و غیرواقعی».
دستاوردها ذکر نشده ایجاد ۴۰۰ مرکز صحی جدید در مناطق محروم.
نوع آمار برآورد بینالمللی آمار ثبت شده داخلی (بدون شفافیت کامل روش جمع آوری).
نتیجه گیری:
1. اختلاف آماری محسوس میان اوچا و وزارت صحت عامه وجود دارد. اوچا از نرخ ۶۰۰ در ۱۰۰ هزار می گوید، اما وزارت صحت عامه این رقم را رد کرده و آمار ۲۰۰ مرگ مادر در کل سال را ارائه می دهد.
2. دلایل کارشناسی از جمله نبود داکتر زن، نبود آزمایش های غربالگری، فقر و نبود آگاهی عمومی توسط متخصصان محلی تأیید شده است.
3. شواهد میدانی (گزارش های پیشین باشندگان) نشان از دشواری دسترسی زنان باردار به خدمات صحی در مناطق دورافتاده دارد.
4. ادعای ایجاد ۴۰۰ مرکز صحی جدید توسط وزارت صحت عامه مطرح شده، اما تأثیر این مراکز بر کاهش مرگ و میر مادران در متن با آمار مشخص اثبات نشده است.
5. روش شناسی جمع آوری اطلاعات در هر دو طرف (اوچا و وزارت صحت عامه) به صورت شفاف در متن ارائه نشده، که خود یکی از دلایل اصلی اختلاف آمارها است.
پایان
