شایعه ها و پیامدهای مخرب آن بر اذهان عمومی؛ زنگ خطر برای جامعه اطلاعاتی افغانستان
شازیه کلانترزاده- در عصر دیجیتال که اطلاعات با سرعتی بی سابقه در فضای مجازی منتشر میشود، شایعات نیز هم پای اخبار واقعی در میان کاربران دست به دست میگردد. در افغانستان، افزایش صفحات غیر رسمی و منابع نامعتبر در شبکه های اجتماعی، زمینه ساز نشر گسترده اطلاعات نادرست شده که گاه پیامدهای جدی روانی و اجتماعی برای شهروندان به همراه دارد.
مهسا، یکی از باشندگان شهر کابل، در گفت وگو با روزنامه «ویژه روز» میگوید: «خبری در انترنشنال نشر شده بود مبنی بر حمله به شهر کابل؛ اما بعداً مشخص شد که افتتاحیه یک رستورانت بزرگ بوده و صداها ناشی از فیر هوایی و پتاقی بوده است. در آن لحظه واقعاً ترسیده بودم و احساساتی شده بودم.»
در مقابل، خالد، دیگر باشنده کابل، با احتیاط بیشتری به اخبار نگاه می کند: «من بیشتر خبرها را از منابع دقیق دنبال می کنم و اصلاً به خبرهای فیسبوک باور ندارم، چون بیشترشان شایعه هستند.»
لینا، از مزارشریف، نیز تجربه مشابهی دارد: «خبری نشر شده بود که گویا در غرب کابل یک بلندمنزل ۱۰۸ طبقه ساخته میشود. خیلی خوشحال شدم، اما بعداً شهرداری اعلام کرد که این خبر دروغ است.
همچنین هر سال شایعه باز شدن مکاتب دخترانه در آغاز سال تعلیمی پخش میشود، اما عملی نمیشود.»
بانو تره کی، دیگر شهروند کابل، تأکید میکند که برای اطمینان از صحت اخبار، همیشه به جست وجوی منابع معتبر می پردازد.
عمر مختار نیکزاد، آگاه اجتماعی، در گفت وگو با «ویژه روز» می گوید: «شایعات بر اساس اطلاعات نادرست ساخته میشوند و زمانی که مردم آنها را می پذیرند، باورهای غلط شکل میگیرد که میتواند ترس، اضطراب، سوءتفاهم و بی اعتمادی را در جامعه گسترش دهد.»
او تأکید میکند که راه مقابله با شایعه پراکنی، ارتقای سواد رسانهای، افزایش دسترسی به اطلاعات شفاف و آموزش عمومی برای تشخیص منابع معتبر است.
محمد اسحاق وکیلی، دیگر آگاه امور اجتماعی، نیز هشدار میدهد: «شایعات ذهن و رفتار مردم را مشوش می سازد و می تواند منجر به تصمیم گیری های عجولانه و نادرست شود. تنها راه مقابله، افزایش آگاهی عمومی و تقویت سواد رسانهای است.»
از سوی دیگر، عبدالقهار جواد، استاد دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل، نقش رسانه ها را در این زمینه حیاتی میداند: «رسانه ها یا می توانند شایعه را مهار کنند یا ناخواسته به آن اعتبار بدهند.
اگر رسانه حرفهای نباشد، خودش بخشی از مشکل می شود. رسانه ها باید به مردم آموزش دهند که چگونه شایعه را تشخیص دهند.»
کارشناسان بر این باورند که دولت نیز میتواند با اجرای برنامه هایی در راستای اطلاع رسانی شفاف، تقویت سواد رسانهای و برخورد قانونی با عاملان شایعه پراکنی، نقش مؤثری در کاهش این پدیده ایفا کند.
در نهایت، شایعه پراکنی نه تنها تهدیدی برای امنیت روانی جامعه است، بلکه می تواند نظم عمومی، اعتماد اجتماعی و حتی امنیت ملی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مبارزه با این پدیده، نیازمند همکاری همه جانبه نهادهای دولتی، رسانه ها، نهادهای مدنی و خود شهروندان است.
پایان
